DEHB (ADHD) Nedir? Belirtileri ve Tanı Süreci
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuklar ve yetişkinler arasında oldukça yaygın bir nörogelişimsel bozukluktur. Genellikle çocukluk döneminde başlayan ve ergenlik döneminde de devam eden bu bozukluk, bireylerin dikkat, odaklanma, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik gibi çeşitli alanlarda zorluklar yaşamasına neden olabilir. DEHB tanısı, yalnızca anlık dikkat dağınıklığına bakılarak konulmaz. Bireyin yaşadığı güçlüklerin uzun süredir devam ediyor olması, yaşamın birden fazla alanını etkilemesi ve günlük işlevselliği zorlaştırması değerlendirme sürecinde belirleyicidir. Bu nedenle doğru tanı, kapsamlı ve profesyonel bir değerlendirme ile mümkün olur.
DEHB’nin Belirtileri
DEHB belirtileri, genel olarak iki ana kategori altında toplanabilir: dikkat eksikliği ile ilgili belirtiler ve hiperaktivite/dürtüsellik ile ilgili belirtiler. Belirtiler kişiden kişiye değişebilse de, bazı yaygın bulgular şunlardır:
Dikkat Eksikliği Belirtileri:
Günlük görev ve aktivitelerde dikkatin kolayca dağılması.
Detaylara dikkat etmemek, yapılan işlerde hatalar yapma.
Görevleri ve projeleri tamamlama konusunda zorluk yaşamak.
Dinleme sırasında dikkatini toplamakta güçlük çekmek.
Yüzeysel veya önemsiz detaylarla ilgilenme isteği.
Hiperaktivite ve Dürtüsellik Belirtileri:
Sürekli hareket etme isteği, sakin duramama.
Konuşmalarında hızlı davranmak, başkalarının sözünü kesme.
Düşünmeden hareket etme ve sonrasında pişman olma durumu.
Oyunlar veya etkinliklerde sırasını beklemede zorluk.
Huzursuzluk hissi ve günü yönetme konusunda güçlükler.
DEHB’nin Tanı Süreci
DEHB’nin tanısı, uzman bir psikolog veya psikiyatrist tarafından gerçekleştirilir. Tanı süreci genellikle aşağıdaki adımları içerir:
Ön Değerlendirme: İlk önce bireyin genel sağlık durumu değerlendirilir ve belirtilerin süresi, sıklığı ve ciddiyeti hakkında bilgi toplanır.
Gözlem ve Raporlama: Aile bireyleri ve öğretmenler gibi dış kaynaklardan gelen geri bildirimler önemlidir. Bu kişiler, bireyin belirti gösterdiği alanlar hakkında rapor sağlayabilirler.
Standart Testler: DEHB’ye özel testler ve ölçekler uygulanarak bireyin durumu daha kapsamlı bir şekilde değerlendirilir.
Tanı Kriterlerini Karşılamak: DSM-5 (Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) gibi kabul görmüş tanı kılavuzlarına göre DEHB tanısı için gereken kriterlerin karşılanıp karşılanmadığına bakılır.
DEHB ile Başa Çıkma Yöntemleri
DEHB tanısı konulan bireyler için çeşitli tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Bu yöntemler genellikle bireyin yaş ve ihtiyaçlarına göre özelleştirilir:
İlaç Tedavisi: Dikkat artırıcı ilaçlar, bazı bireylerde semptomları yönetmede etkili olabilir.
Davranışsal Terapi: Bireylerin davranışlarını olumlu yönde değiştirmek için terapi yöntemleri kullanılabilir.
Aile Danışmanlığı: Aileler, DEHB ile başa çıkma stratejileri geliştirmek için eğitim alabilirler.
Özel Eğitim Desteği: Okul ortamında bireyin özel ihtiyaçlarına yönelik bireysel eğitim planları oluşturulabilir.
Sonuç olarak, DEHB, dikkatin yönetimi ve dürtülerin kontrolü konusunda zorluk yaşayan bireyler için önemli bir sağlık sorunudur. Eğer siz veya tanıdığınız birisi bu gibi belirtiler yaşıyorsa, bir uzmandan yardım almak faydalı olacaktır. Erken tanı ve doğru tedavi yöntemleri ile bireylerin yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir.
